Onze bibliotheek‎ > ‎

Leenboek Heer tot Asse


Boekbespreking

Flor DE SMEDT (ed.)
Leenboek vanden Leenen gehouden vanden
Heere tot Assche, 1440 & 1483.


De jongste publicatie uit de reeks Ascania Bibliotheek brengt de tekstuitgave van twee leenboeken van de heer tot Asse over de periode van 1440 tot 1590:

1. Het leenboek aangelegd in opdracht van ridder Jan van Grimbergen, heer tot Asse, Het werd door het leenhof te Asse gebruikt van 1440 tot midden 1483 (laatste inschrijving in juni 1483). Het register wordt bewaard in het Algemeen Rijksarchief te Brussel, bestand Rekenkamer van Brabant, I-257-45733.

2. Het aansluitende leenboek opgesteld in opdracht van Johanna van Gete, vrouwe van Widooie, tot Asse en van Hamme. Het vertrekt van de toestand van het leengoed op 20 september 1483 en werd bijgehouden tot in 1590 (laatste inschrijving in juni 1590). Het handschrift bevindt zich in het familiearchief van markies d'Yve op het kasteel Lestriverie te Bois-de-Lessines.

In beide gevallen gaat het om archivalia die, afgezien van zekere beperkingen bij hun toegankelijkheid, de vorser vooral confronteren met paleografische moeilijkheden. De administratieve opzet van deze leenboeken is zelfs enigszins chaotisch, dit ten gevolge van de inschrijvingen door verschillende handen, de doorhalingen van precederende leenmannen en de nogal slordig tussengevoegde leenverheffen van de opvolgers. Hier en daar gebeurt dit met glossen, aanvullingen in de kantlijnen of bij middel van losse notitieblaadjes. Het doorgronden van de nauwkeurige inhoud, de samenhang en chronologische rangorde van de registraties, noodzaakt dan ook dikwijls tot een tijdrovende analyse.

Dankzij de nauwgezette tekstuitgave van de hand van Flor De Smedt worden deze praktische hinderpalen grotendeels uit de weg geruimd. Met deze publicatie realiseert de editor een ware ontsluiting van dit verre van ontgonnen bronnenmateriaal, dit ten voordele van de brede interessesfeer van historiografen, taalkundigen, heemkundigen en genealogen.

Leenboeken bewijzen nochtans vooral hun nut bij de institutionele geschiedschrijving. De leengoederen van de heer tot Asse (die een voornaam vazal en standaarddrager van de hertog van Brabant was) waren gelegen te Asse, Essene, Krokegem, Mazenzele, Meldert, Merchtem, Mollem, Ouden (Grobbendonk), Sint-Stevens-Woluwe, Sint-Ulriks-Kapelle en Wolvertem. Ze omvatten eveneens het achterleen op de heerlijkheid van Bousval (gelegen halverwege Genappe en Ottignies).

Interessant voor de regio Asse is de beschrijving van de jurisdictie, de baten, plichten en privileges verbonden aan de heerlijkheid Asse (p. 40-44), evenals het bijzondere statuut van de hertogelijke leenmannen en cijnslieden van Asse-ter-Heide (p. 44-58). Het leenboek van 1440 bevat ook de aangifte van de lenen ten behoeve van het Bourgondisch dénombrement van 1474 (p. 58-64).
 
De plaatsbepaling van de leengoederen levert een uitzonderlijk rijke oogst op voor de toponymie. Voor de genealogen die zich toeleggen op de familiale verbanden onder de bezitsklasse van het Land van Asse, bevat deze waardevolle uitgave heel wat wetenswaardigheden en betrouwbare stamboomfragmenten. De uiterst omstandige index op plaats- en familienamen (p. 163-184) zal hun daarbij ongetwijfeld heel wat zoekcomfort bezorgen.

Archief:
Een woordje uitleg en een woord van dank.

Enkele jaren geleden werden wij op de hoogte gebracht van het bestaan van een omvangrijk archief over Asse dat zich bevond bij de familie van markies d'Yve in Bois-de-Lessines.

Dank zij de welwillendheid van de heer Waltenier van "Service de Centralisation des Etudes Généalogiques et Démographiques de Belgique (S.C.G.D.)", dat het interessante genealogisch tijdschrift "L'Intermédiaire-De Middelaar" uitgeeft, kregen wij toegang tot dit archief. Wij zijn hem daarom oprecht dankbaar. Dit archief heeft toebehoord aan de familie de Cotereau en is door familierelatie terecht gekomen bij voormelde familie d'Yve en bleef lange tijd samen met ander archief in de meest letterlijke zin achter een muur verborgen. Het werd slechts in 1963 herondekt. Eén van deze archiefstukken is het leenboek uit het jaar 1483 dat wij thans kunnen publiceren. 

Ascania Bibliotheek nr.74 (Asse 2004). Formaat A5, 184 pp.
Layout: MeFecit (al. Felix Meurisse).
 
Inlichtingen en verkoop: Flor De Smedt, Mollestraat 9, 1730 Asse
Kostprijs: € 15,00
Comments