Activiteiten‎ > ‎

2008 - uitstap naar Zeeland


17 mei 2008
ASCANIA ontdekt Zeeland
(uit tijdschrift Ascania 2008-4)

door Jo Van Assche

Voor de 13de keer organiseerde Ascania een uitstap, dit keer naar Aardenburg, Middelburg, Fort Rammekens, Veere, Deltawerken. De 40 leden hebben, naar ik achteraf vernam van een die er bij was, erg genoten van deze leerrijke daguitstap. Wie Zeeland zegt, zegt water. Water spelde en speelt nog steeds een rol in deze provincie. In 1953 sleurde het opgezweepte water alles wat in zijn weg stond mee; nu heeft het zich laten bedwingen door de stormvloedkering.

Vanaf de 11de eeuw werd er in Nederland op steeds grotere schaal land gewonnen. Daar is Zeeland een absoluut resultaat van. Ongeveer alle land dat tot de provincie Zeeland behoort, ligt onder de zeespiegel. Alleen enig land in Zeeuws-Vlaanderen steekt daar wat bovenuit. Al het overige werd gewonnen door bedijking en wordt watervrij gehouden door de talrijke windmolens die je overal in het landschap aantreft. Ook bij het rondreizen speelt water een grote rol. Bruggen, dammen, veerboten en een tunnel geven een reis door Zeeland iets avontuurlijks. Soms rijdt men over een recht lint met links en rechts onstuimig water, vaalgroen, witte koppen en er boven een grijze lucht. Ofschoon Zeeland tijdens de laatste Wereldoorlog zwaar te lijden had, zowel van Duitse als Amerikaanse bombardementen, toch zijn er hier en daar nog authentieke gebouwen over gebleven. De meeste vernielde gebouwen werden evenwel zorgvuldig gerestaureerd. De abdij in Middelburg bvb. is daar een treffend voorbeeld van.

Onze eerste halte gold Aardenburg, een archeologisch hoogst interessante plaats. Een gids begeleidde ons in het streekmuseum en in de Sint-Baafskerk. De oudste sporen gaan terug tot de middensteentijd, ongeveer 7500 jaar geleden. Om zich tegen de invallende Germanen te verdedigen bouwden de Romeinen ca. 175 na Chr. een castellum, waarvan een gedeelte van de omwalling, het westelijk poortgebouw, twee torens … werden opgegraven. Daarbij werd aardewerk, munten, beeldhouwwerk gevonden.

Het fort was bemand door zo’n 1000 militairen. Het einde van de Romeinse nederzetting dateert in het begin van de 4de eeuw. Terloops Asse kende een Romeinse bewoning van het einde van de 1e eeuw tot het einde van de 4de eeuw. Na eeuwen verlaten te zijn geweest, kende Aardenburg van de 10de tot de 13de eeuw een ongekende bloei en groeide de stad uit tot een grote Vlaamse handels- en havenstad met tal van openbare gebouwen, een uitgebreide vesting, waarvan de bouw werd toegestaan in 1299 door Gwijde van Dampierre. Jaarlijks bezochten vele pelgrims het beroemde beeld van Maria van Aardenburg in de nu verdwenen Onze-Lieve-Vrouwkerk.

De Sint-Baafskerk dateert uit 959, ze werd verbouwd in de13de eeuw in Scheldegotiek en in de 14de eeuw uitgebreid in hooggotiek. Gans verwoest in 1944, werd de kerk gerestaureerd in de jaren 1947-1956. In de kerk zijn 14de- en 15de-eeuwse sarcofagen te zien waarvan de binnenzijden met interessante schilderingen zijn versierd. Na 1585 werd de stad geheel verlaten. Tot 1604 hoorde Aardenburg bij het
graafschap Vlaanderen, nadien was het grondgebied van Nederland.

Via de zeetunnel onder de Schelde bereikten omtrent de middag Middelburg waar we op de Markt een broodjesmaaltijd namen. Nadien volgde een stadswandeling en een bezoek aan het Zeeuws Museum. Middelburg, de provinciehoofdstad van Zeeland. In de middeleeuwen dankte de stad haar welvaart aan de lakenhandel en als stapelplaats van Franse wijnen uit Rouen. In 1574 veroverden de geuzen de stad. In 1595 werd Middelburg voorzien met een aarden omwalling met bastions. Deze versterkingen zijn vrijwel ongeschonden bewaard gebleven. De vroegere begrenzing wordt aangegeven door het verloop van de singels. Ook in de 17de en 18de eeuw was Middelburg een welvarende stad. De Verenigde Oost-Indische Compagnie vestigde er een Kamer, wat grote voorspoed met zich bracht. De stad werd zwaar beschadigd tijdens een bombardement in 1940, maar alle monumenten werden herbouwd.

De abdij werd gesticht ca 1100 door norbertijnen uit de St.-Michielsabdij in Antwerpen. De geuzen seculariseerden in 1574 de abdij, die nu de zetel werd van het gewestelijk bestuur van Zeeland. Is Asse gekend om zijn Petrus Ascanus, ook Middelburg heeft een martelaar van Gorcum. Jacob Lacops, afkomstig uit Oudenaarde en norbertijn in Middelburg, werd in 1572 ook opgepakt en uiteindelijk samen met zijn 18 medebroeders in Brielle opgeknoopt.

Het Zeeuws Museum is gehuisvest in de abdij en beheert een grote verzameling Zeeuws erfgoed. Te zien zijn de wereldberoemde reeks 16de-eeuwse wandtapijten met o.a. de Slag bij Lillo, het Beleg van Veere, werk van o.a. Jan de Maegd uit Brussel. Prachtige porseleinverzameling afkomstig uit China, Delft, Kanton, Japan enz. Verder een collectie schilderijen van o.a. Mondriaan, en een Melkkoetje uit Vlaanderen, een allegorie op de opstand.

Ook mode- en streekdrachten uit de 19de en 20ste eeuw en verder nog rariteitenkabinetten met voorwerpen uit Oost en West. Merkwaardig zijn ook de pelgrimstekens uit Geraardsbergen, Ninove, Compostella, Dudzele, Den Bosch, Aken. Uitzonderlijk van kwaliteit zijn de opgravingen uit Domburg en Aardenburg, grafstiles Nethelennia, sigilata en fossielen.

Van in Middelburg bracht de bus ons naar Vlissingen, m.b. naar het Fort Rammekens, dat uit de 16de eeuw dateert en gold toen als de beschermer van havens en steden tegen veroveraars.

Het fort lag toen op het meest strategische punt van Nederland, voor een groot deel in zee en dat was uniek in die tijd. In de periode 1600-1800 vertrokken VOC-schepen vanaf de rede van Rammekens. Er werd een ziekenhuis gebouwd voor terugkerende Oost-Indiëvaarders.

De geallieerden bombardeerden in 1944 op verschillende plaatsen de dijken van Walcheren. Dat offer werd gebracht om het eiland te bevrijden van de Duitse bezetter. Op die plaatsen ontstonden diepe watergeulen die na het dijkherstel kreken werden.

Een daarvan is de Rammekenskreek. Achter de nieuwe dijk is een natuurgebied ontstaan waar onder meer wilde orchideeën groeien.

Langsheen de Deltawerken met o.a. het kunstmatige eiland Neeltje Jans bereikten we Veere, een stad als uit een middeleeuws platenboek.

Veere dat eertijds een stad was die 10.000 inwoners telde, heeft er nu nog ca. 1000. Heden en verleden lopen in Veere vloeiend in elkaar. Aan de Kaai liggen moderne plezierbootjes afgemeerd tegenover de gotische gevels van Het Lammetje (1539) en De Struijs (1561). Dit zijn de Schotse Huizen die herinneren aan de tijd dat de haven van Veere nog een belangrijke overslagplaats was voor de kostbare Schotse wol.

Andere monumenten zijn het laatgotische stadhuis (1474), de Campveerse Toren (1500) en de O.-L.-Vrouwkerk (15de-16de eeuw). Na de brand van 1686 wilde men deze enorme kerk slopen, in de 19de eeuw werden hier een hospitaal en een kazerne ingericht. Gelukkig heeft zij nu een nieuwe bestemming gekregen als concertzaal. Na de aanleg van de dam in 1961 werd Veere voorgoed afgesloten van de zee en geraakte de visvangst op de achtergrond. Het toerisme en de watersport namen sindsdien steeds maar toe.

Van al dat wandelen waren we onze tijd wat uit het oog verloren. Vliegensvlug de bus in ... en excuus Albert omdat we in onze haast U en uw dame even hebben laten wachten. Na een lekker avondmaal in de Golden Tulip in Zevenbergen, bracht de chauffeur – die Asses sprak aangezien hij uit Asbeek afkomstig is – veilig thuis.

Alle leden zijn nu al uitgenodigd voor onze 14de daguitstap die in 2009 ons zal brengen tot in het Romeinse Xanten aan de Rijn, de thuishaven van Sint-Norbertus en bij O.L.Vrouw van Kevelaar.

Jo van Assche 

Comments